2023-nji ýylyň 29-njy aprel–4-nji maý aralygynda Amerikanyň birleşen ştatlarynda wodorod boýunça okuwlar geçirildi.
Ýagşygeldi Kakaýew adyndaky Halkara nebit we gaz uniwersitetiniň Kompressorlar we sowadyjy desgalar kafedrasynyň uly mugallymy
Ş.Tulemedow 2023-nji ýylyň 29-njy aprel – 19-njy maý aralygynda Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Döwlet departamentiniň «Halkara okuw sapary» atly maksatnamasynyň çäklerinde gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmeleri boýunça döwlet taslamalary we başlangyçlary, şeýle-de buýurduň daşky gurşaw, howanyň üýtgemegi we energetika babatda öňdebaryjy tejribeleri hem-de tehnologiýalary bilen okuw-tanyşlyk saparynda boldy.
Okuwlaryň ilkinji güni 2023-nji ýylyň 29-njy aprel – 4-nji maý aralygynda Waşington şäherinde başlandy.
1-nji maýda Meridian halkara merkezinde «Halkara okuw saparynyň» açylyşy boldy. Açylyşda Hanym Çikita Jekson - Dabaranyň dolandyryjysy, Jenap Morgan Kihano - Programma dolandyryjysy, Jenap Raýan Oberlag - Dabaranyň işgäri çykyşetdiler.
Soňra Jorjtaun uniwersitetiniň Daşky gurşaw we durnuklylygy dolandyrmak boýunça magistr programmasynyň bilelikde direktory, ylymlaryň kandidaty Mariýa Petrowa çykyş etdi. Doktor Mariýa A. Petrowa 2019-njy ýylda aspirantura meýilnamalaryny düzmek üçin “Earth Commons” guramasyna goşuldy. Dolandyryş we administratiw başarnyklaryň we daşky gurşawy dolandyrmak durnuklylygy ugrundaky dersara bilimleriň ajaýyp utgaşmasy bilen hem okuw mekdeplerinde, öňdebaryjy kompaniýalarda köp ýyllyk tejribesi işiniň arasynda deňagramlylygy aňsatlyk bilen tapmagy başardy. Jorjtaun uniwersitetine girmezden öň Milli Ylym Gaznasy tarapyndan maliýeleşdirilýän Boston şäherindäki Massaçusets uniwersitetinde dersara «Kenar we jemgyýetçilik» maksatnamasyny döretmäge kömek etdi.
![img](http://iogu.edu.tm/uploaded/ssguM6fcnlygQ2wwWpGKoMRQEfSjsfu3FEUhWlEishGLs7k2H8wJUPP4zBVG.png)
- 1-nji surat. ABŞ-nyň Döwlet Departamentinde duşuşyk
Hanym Petrowanyň ýolbaşçylygyndaky geçirilýän ylmy barlaglar we dersler: ekologiýa we syýasat, howanyň üýtgemegi, durnuklylyk we gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmeleri. Kaliforniýa uniwersiteti tarapyndan neşir edilen “Case Studies in the Environment” žurnalynyň bir bölüminiň redaktory. Şeýle hem, Dewis adyndaky Garward uniwersitetinde rus we ýewraziýa öwreniş merkeziniň agzasy.
Ş.Tülemedow 2023-nji ýylyň 4-nji maý – 9-njy maý aralygynda Ogaýo ştatynyň Kliwlend şäherinde boldy.
Kliwlend şäherinde ýerleşýän “Dominion Energy” dolandyryş topary, energiýa hyzmatlaryna, paýlaýyş amallaryna, durnuklylyk maksatlaryna we täzelenip bilýän energiýa strategiýasyna syn berýär. 13 ştatdaky takmynan 7 million müşderi öýlerini we kärhanalaryny Wirjiniýa ştatynyň Riçmond şäherinde ýerleşýän “Dominion Energy”-den elektrik ýa-da tebigy gaz bilen üpjün edýär.
![img](http://iogu.edu.tm/uploaded/jPzIsqGVIIuIZgfihCPd6WExIHu3aXPrtdyoc3Gzt17JpDqlaQj3eWnuJlWK.png)
2-nji surat. ÝOM-däki duşuşyk
Ş.Tülemedow, 2023-nji ýylyň 9-njy maý – 13-nji maý aralygynda Tehas ştatynyň Dallas şäherinde okuwlar bilen bagly iş saparynda boldy. Dallas/Fort Wort Halkara gatnaşyklar geňeşi Demirgazyk Tehas jemgyýetine halkara we medeniýetara düşünişmegi getirýän we global wakalary giňişleýin düşündirmek üçin ýylyň dowamynda görnükli halkara şahsyýetlerini hödürleýän dinamiki guramadyr. Geňeş her ýyl 100-e golaý maksatnama hödürleýär, esasan hem işewürligiň, syýasatyň, medeniýetiň we daşary syýasatyň halkara taraplaryna ünsi jemleýär. Demirgazyk Tehas şäherini 1951-nji ýyldan bäri global meseleler boýunça raýatlaryň dürli taraply pikirlerini döredýär. Häzirki wagtda bu sebit üçin, dünýä üçin derweze bolup hyzmat edýärwe jemgyýet (agzasynyň sany – 4000) üçin täsirli programmalary – çäreleri hödürleýär. Bu geňeş global ýaş liderler maksatnamasy arkaly göni Demirgazyk Tehas mekdeplerine bilim berýär. Mundan başga-da, bular halkara myhmanlar programmasy arkaly we Dallas protokol bölüminden şäher we dünýädäki ähli zatlaryň ýolbaşçylaryndan Demirgazyk Tehas şäherine baryp görýän koordinatlardyr.
![img](http://iogu.edu.tm/uploaded/YUN4hoEpDtCT3j84WoEOGDAzlFM7jYUpXqxWtPrDLAnRFqYaCMm0vQbOVDVX.png)
3-nji surat. Dallas şäherindäki duşuşyk.
“CleanTX” kompaniýanyň bölüm başlygy, Kris Skwitery bilen duşuşyk geçirildi. Duşuşygyň temasy: Senagat hyzmatdaşlygy we strategiki bileleşikler arkaly täzelenip bilýän energiýa integrasiýasyny öňe sürmek üçin elektrik toruny döwrebaplaşdyrmak we 2030-njy ýyla çenli Tehasda 50% täzelenip bilýän energiýa gazanmak baradaky göz öňüne getiriş. “CleanTX” arassalaýyş we täzelenip bilýän energiýa kärhanalary üçin ykdysady ösüş we hünär birleşigidir.
2023-nji ýylyň 13-nji maý – 17-nji maý aralygynda Ş.Tülemedow Illinoýs ştatynyň Çikago şähernde boldy. 2023-nji ýylyň 15-nji maýynda Çikago Loýola uniwersitetiniň Durnuklylyk ösüş bölüminiň müdiri Aron Dernbo bilen duşuşyk geçirildi. Durnuklylyk bölüminiň müdiri Aron Nobl Dernbo Loýola uniwersitetiniň şäherçelerinde we akademiki merkezlerinde 17 000 okuwçy we 4000 mugallym üçin iň durnukly we üýtgeşik bilim tejribesini döretmek üçin goldaýar. Loýolanyň okuw meýilnamasy, medeniýeti we uniwersitet şäherçelerinde işleýän howanyň hereketine, suwy tygşytlamaga we maksatnama esaslanýan sosial adalatlylyga ünsi jemläp, uniwersitetiň meýilnamalaryna we talyplaryň tejribesine täzelik, netijelilik getirýär
![img](http://iogu.edu.tm/uploaded/uXamCeewhsueYnGHXkyYuK3QpC9LvyqRhAdmwpbT0UkKUfSwYPTvwWYr7g7n.png)
4-nji surat. Çikago şäherindäki duşuşyk.
2023-nji ýylyň 16-njy maýynda konferesiýa geçdi we oňa şular gatnaşdylar: CAPRC kompaniýasynyň esaslandyryjysy, professor Garri Lepinske, “Seaspire Advisors, LLC” CAPRC-yň konstalting geňeşiniň agzasy Jenap Jafer Hasnain, «Turn W2E»-yň operasion işiniň direktory CAPRC-yň konstalting geňeşiniň agzasy Jenap Aleks Matýu, Amerikan ýadro jemgyýetiniň öňki ýerine ýetiriji direktory, dolandyryş işleri boýunça maslahatçysy, CAPRC-yň konstalting geňeşiniň agzasy, Jenap Jeýms Toskas, ABŞ «Global Energy LLC»-yň prezidenti, CAPRC-yň konstalting geňeşiniň agzasy Jenap Romuald Poplawskiý.
Ş.Tülemedow Newada ştatynyň Las Wegas şäheri, 17-nji maý – 20-nji maý aralygynda:
-Arassa energiýa innowasiýalaryny öňe sürýän ABŞ-nyň federal, ştat we ýerli syýasatlaryna syn bermek;
-Ykdysady, daşky gurşaw we howpsuzlyk nukdaýnazaryndan täzelenip bilýän energiýa we energiýa ulgamynyň täzeliklerini gözden geçirmek;
Döwlet, hususy, akademiki we jemgyýetçilik toparlarynyň arasynda halkara hyzmatdaşlygy üçin ileri tutulýan ugurlary ara alyp maslahatlaşmak;
Energiýa çeşmelerini dolandyrmak, diwersifikasiýa, elýeterlilik, sarpetmegi azaltmak, tehnologiki ösüş, gözleg we ösüş strategiýalaryny belläp geçmek maksady bilen saparda boldy.
![img](http://iogu.edu.tm/uploaded/g5GTzoaYVQgcYHQfUL4QVfSXf3d6I9Vgmyj5PqdEkOXJoGwd8pnPyCBksmXW.png)
5-nji surat. Las Wegas şäherinde duşuşyk.
2023-njiýylyň 18-nji maýynda Guwer bendine iş sapary gurnaldy. Nellis howa bazasynda Jenap Jeý Reý Blazi bilen duşuşyk geçirildi. Jenap Blasi Nellis howa güýçleri bazasyndaky energiýa programmasyna ýolbaşçylyk edýän Nellis howa güýçleriniň peýdaly we energiýa boýunça dolandyryjysy.Käbir iş wezipelerinde energiýa netijeliligini ösdürmek we dolandyrmak, gaýtadan dikeldilýän energiýa taslamalary, ähli täze binalaryň we abatlaýyş binalarynyň iň oňat energiýa tejribeleri we iň pes ýaşaýyş siklleri bilengurulmagyny üpjün etmek we energiýa tygşytlamaga kömek etmek üçin işgärleritaýýarlamak işleri bilen meşgullanýar. Onuň üstünde işlän taslamalarynyň käbiri Nellis Solar ArrayI (NSA I) - 14.2 megawatt, 2007-nji ýylda Demirgazyk Amerikadaky iň uly fotoelektrik (PV) batareýa taslamasy (tamamlandy) 2007-nji ýylyň dekabry), Nellis Electric-iň ýüküniň 30% -ini üpjün edýär, ýylda 1 million dollar tygşytlaýar we Nellis Solar Array II (NSA II) - ABŞ Goranmak ministrliginiň iň ulyfotoelektrik batareýasy(2016-njy ýylyň fewral aýynda tamamlandy). Nellis howa güýçleriniň bazasy 100% gündiz täzelenip bilýän energiýany we 2-nji güýç çeşmesi = energiýa howpsuzlygyny ýokarlandyrmagy üpjün edýär. Tema:Jenap Jeý Reý Blazi Newadada gaýtadan dikeldilýän energiýa bilen toplan tejribesini paýlaşdy we Nellis howa güýçleriniň bazasynda täzelenip bilýän energiýa başlangyçlary barada umumy maglumat berdi.
2023-nji ýylyň 19-njy maýynda Çölgözleg institutynda we «NV Energy» kompaniýasynda duşuşyk geçirildi. Ol 2023-nji ýylyň 20-nji maýynda Watanymyzyň paýtagty Aşgabada tarap ýola rowanaboldy.
Saparyň dowmynda onda amala aşyrylmagy göz öňünde tutulan meseleleriň hemmesi doly çözüldi.